25 Dywizjon Artylerii Ciężkiej
Wstęp
25 Dywizjon Artylerii Ciężkiej (25 dac) był jednym z kluczowych elementów Wojska Polskiego w okresie II Rzeczypospolitej. Jako pododdział artylerii ciężkiej, dywizjon ten odegrał istotną rolę w kampanii wrześniowej 1939 roku. Jego historia związana jest z mobilizacją, walkami na froncie oraz tragicznymi losami żołnierzy w obliczu agresji niemieckiej. W artykule tym przedstawimy szczegółowo etapy formowania dywizjonu, działania bojowe oraz obsadę personalną, a także losy jednostki po zakończeniu kampanii wrześniowej.
Formowanie dywizjonu
25 dywizjon artylerii ciężkiej został sformowany w sierpniu 1939 roku, w Poznaniu, przez 7 pułk artylerii ciężkiej. Jego utworzenie miało na celu wsparcie 25 Dywizji Piechoty. Mobilizacja dywizjonu miała miejsce w dniach od 24 do 26 sierpnia 1939 roku i przebiegła zgodnie z planem. Żołnierze rezerwy stawili się w koszarach 7 pac na Sołaczu, a następnie w Piątkowie. Gotowość marszową osiągnięto 26 sierpnia o godzinie 18:00.
Dywizjon składał się z dwóch baterii: armat 105 mm oraz haubic 155 mm wz.1917. Mimo drobnych braków w broni ręcznej i oporządzeniu, mobilizacja odbyła się sprawnie. Po złożeniu przysięgi i załadunku sprzętu na transport kolejowy, dywizjon udał się do Koła, a następnie do Turka, gdzie skoncentrował swoje siły.
Po dotarciu do Kalisza, dywizjon zajął stanowiska wyczekiwania na wschodnim brzegu rzeki Prosny. Rozpoczęły się przygotowania do działań bojowych – wyjeżdżano na zwiady oraz rozpoznawano punkty obserwacyjne i stanowiska ogniowe. W trakcie tych działań zatrzymano również dwóch szpiegów niemieckich.
Działania bojowe podczas kampanii wrześniowej
1 września 1939 roku dywizjon zajął stanowiska ogniowe w Kaliszu. Już pierwszego dnia doszło do ostrzału przez niemieckie lotnictwo, co skutkowało rannym kanonierem oraz stratą koni. Pomimo trudności, dywizjon kontynuował marsz ku południowej części przedmościa Koło, a następnie do Uniejowa, gdzie stoczył pierwsze poważne starcia z nieprzyjacielem.
W kolejnych dniach walki były intensywne i pełne dramatyzmu. Dywizjon brał udział w atakach wspierających piechotę, wykazując się dużą sprawnością i determinacją w trakcie różnych operacji wojskowych. Na przykład, uczestniczył w przygotowaniu artyleryjskim ataku na niemieckie pozycje pod Łęczycą, eliminując jedną z niemieckich baterii.
Walki toczyły się również w rejonie Tum Poduchowy oraz Czerchów. Dywizjon wykazywał się dużą odwagą i umiejętnościami, jednak ponosił też znaczne straty osobowe i sprzętowe. Niemieckie bombardowania były częste i skuteczne, co prowadziło do utraty żołnierzy i koni.
Losy dywizjonu po kampanii wrześniowej
Po zakończeniu działań bojowych, losy 25 dac stały się jeszcze bardziej dramatyczne. W wyniku intensywnych walk oraz nalotów lotniczych, dywizjon stracił znaczną część swojego składu osobowego oraz sprzętu. Dowódca dywizjonu, kpt. Edmund Wołkowiński, odniósł ciężkie rany i zmarł 18 września 1939 roku.
Resztki dywizjonu przemieszczały się przez Puszczę Kampinoską oraz w kierunku Warszawy. Żołnierze walczyli o przetrwanie, starając się dotrzeć do stolicy kraju. Niestety, wielu z nich zostało ujętych przez Niemców lub poniosło śmierć podczas prób ucieczki.
Pomimo tragicznych okoliczności związanych z końcem kampanii wrześniowej, pamięć o 25 dywizjonie artylerii ciężkiej pozostaje żywa w historii Polski jako symbol odwagi i poświęcenia polskich żołnierzy.
Obsada personalna dywizjonu
Dowództwo 25 dac składało się z kilku kluczowych postaci wojskowych. Na czoło wysuwał się dowódca dywizjonu kpt. Edmund Wołkowiński, który dowodził jednostką aż do tragicznej śmierci pod koniec kampanii wrześniowej.
W skład obsady personalnej weszli również adiutant ppor. rez. Józef Neterowicz oraz oficerowie zwiadowczy ppor. Józef Benthke i ppor. rez. Bernard Wachowski. Dowódcy baterii to por. Antoni Ciembka (dowódca 1 baterii armat) oraz por. Czesław Szczepaniak (dowódca 2 baterii haubic), którzy również odegrali kluczowe role podczas działań bojowych.
Zakończenie
25 Dywizjon Artylerii Ciężkiej był istotnym elementem Wojska Polskiego podczas II Rzeczypospolitej oraz kampanii wrześniowej 1939 roku. Mimo krótkiego istnienia i dramatycznych okoliczności związanych z jego działalnością, żołnierze tego dywizjonu zostawili trwały ślad w historii Polski jako przykład odwagi i poświęcenia dla ojczyzny. Ich losy przypominają o tragicznych wydarzeniach tamtego okresu oraz heroizmie polskich żołnierzy walczących w obronie niepodległości kraju.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).